"Tìm và gìn giữ những vật dụng hằng ngày của người lính trong chiến tranh là bài giảng thuyết phục nhất để giáo dục cho con cháu truyền thống cách mạng, truyền thống yêu nước", người cựu chiến binh Hồ Nguyễn Huy Thuận, 56 tuổi, trú tại số nhà 50, Trương Định, Khu phố 6, Phường 1, thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị luôn tâm niệm.

Mong muốn lớp trẻ hiểu lịch sử dân tộc

Căn nhà ba gian không lớn lắm nhưng có lẽ gây ấn tượng lớn nhất là vô vàn vật dụng được ông Thuận thu về từ các chiến trường cũ được trưng bày tràn cả ra hiên nhà: "Nhà có ba gian thì nguyên phòng khách được tôi dành để trưng bày các kỉ vật, mọi thứ được xếp chồng lên nhau để tiết kiệm diện tích" - ông Thuận cho biết.

Đập vào mắt người xem là hai tủ kính với những đồng hồ, thìa, nĩa, cốc uống nước, ống pháo, bình hoa bằng vỏ đạn... "tủ bên phải là vật dụng của bộ đội ta, còn tủ đối diện gồm các vật dụng của binh lính Mỹ tham chiến tại Việt Nam"- ông Thuận giải thích.

Ngay cả "ông chủ" bảo tàng này cũng không nhớ được mình đã sưu tầm được bao nhiêu kỉ vật, ông Thuận cho biết thêm rằng rảnh lúc nào ông cứ gom về rồi cất giữ đó, những lúc rảnh rỗi sẽ thống kê một lần. Trong hàng ngàn kỉ vật mà ông Thuận sở hữu hiện nay có nhiều món đồ quý hiếm "có một không hai".

"Chẳng hạn như chiếc đồng hồ Automic của lính Mỹ cùng lúc biết được giờ Hà Nội và giờ New York, 'cây nhiệt đới' (theo cách gọi của bộ đội ta - một thiết bị thu nhận tín hiệu tự động được bố trí dọc theo hàng rào điện tử Macnamara hoặc được rải xuống rừng Việt Nam để thu thập thông tin). Cây nhiệt đới làm bằng nhựa nên đa số đều đã cháy cùng bom đạn, số nguyên lành còn lại rất ít'- ông Thuận giới thiệu.

Mỗi kỉ vật đem về đều được ông Thuận tìm rõ nguồn gốc và ghi chú vào mẩu giấy nhỏ dán lên hiện vật. Những hiện vật chưa có giấy kèm bên là hiện vật đang trong quá trình tìm hiểu, thu gom tài liệu.

Cựu chiến binh Nguyễn Huy Thuận. Ảnh Huế Thương

Bảo tàng kỉ vật là tên gọi mọi người vẫn phong cho căn phòng khách nhà ông Thuận và cũng biết từ bao giờ người ta rỉ tai nhau để rồi ngày càng có nhiều người về đây để tìm lại quá khứ từ những vật dụng được ông Thuận cất giữ. Đó có thể là chiếc cối giã gạo của làng quê Việt Nam, chiếc cốc có chữ US của lính Mĩ đã mất quai hay bình hoa được làm từ vỏ đạn pháo cao xạ 37 ly.

Ngoài hai chiếc tủ kính đã kín chỗ, vẫn còn hàng trăm kỉ vật được ông Thuận cất giữ trong các thùng sắt, két giấy  bọc gói cẩn thận bởi nhiều lớp giấy báo chống ẩm.

Theo ông Thuận, thu gom được kỉ vật đã khó nhưng tìm hiểu và giải thích lí lịch từng kỉ vật cũng không kém phần khó: " Ví dụ như thìa nĩa của lĩnh Mỹ tính sơ sơ đã 3 loại, loại lớn bằng Inox dành cho tướng, lính trú ngụ tại các đồn bốt, loại bằng nhựa dành cho lính trinh sát phải thường xuyên hành quân còn loại nhỏ nhất được sử dụng trong các bệnh viện nhi, loại này cũng làm bằng Inox chống gỉ rất tốt", ông Thuận lí giải.

Có một điều đặc biệt trong bảo tàng nhà ông Thuận là không chỉ có những kỉ vật của bộ đội ta, ông còn lưu giữ những đồ dùng của binh lính Mỹ. Ông Thuận giải thích: "Mình gìn giữ vật dụng liên quan đến chiến tranh để lớp trẻ hiểu được lịch sử cứu nước của cha anh, biết yêu quý hoà bình hơn".

Đam mê đến từ câu chuyện trên báo

Năm 1975, sau khi đất nước thống nhất, anh bộ đội Nguyễn Huy Thuận xuất ngũ rồi theo học khoa kinh tế nông nghiệp tại trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội. Ý tưởng sưu tầm những vật dụng trong cuộc chiến giải phóng miền Nam được anh sinh viên nhen nhóm khi tình cờ biết được câu chuyện một vị tham tán sứ quán Thổ Nhĩ Kì lần theo hai chữ 'Bui Hy" trên một bình gốm trong bảo tàng nước này để đến tận Nhật Bản, rồi Việt Nam là nơi làm ra chiếc bình đó để tìm hiểu ý nghĩa hai chữ trên. "Một người nước ngoài mà lại quan tâm đến lịch sử Việt Nam như vậy, tại sao chúng ta không gìn giữ những gì đơn giản nhất, gần gũi nhất để cho con cháu biết", ông Thuận nhớ lại.

Những kỷ vật ông Thuận sưu tầm được, Ảnh Huế Thương

Những năm 2000, khi chuyển về công tác tại Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố Đông Hà, công việc mới giúp ông đi đến nhiều nơi hơn. Cũng từ những chuyến đi này ông Thuận đã tình cờ gặp nhiều hiện vật hiếm: "Hiện vật đầu tiên tôi thu gom được là những chiếc biđông đựng nước của lính Mỹ người ta tìm thấy khi đào đất trồng hoa màu. Thấy người dân vứt khắp xó nhà không đoái hoài nên tôi hỏi mua về cất giữ, lâu ngày nhiều dần", ông Thuận nói.

Nhắc lại những chuyến đi "săn" kỉ vật, ông Thuận cho biết đã đi đến những chiến trường ngày xưa từng có chiến sự ác liệt nhất như Thành cổ Quảng Trị, địa đạo Vĩnh Mốc, sân bay Ái Tử... Nhiều kỷ niệm từ những chuyến đi này ông cũng còn nhớ rõ: 'Hôm đó nghe người bạn giới thiệu một gia đình ở Hướng Hiệp, Hướng Hoá có cái ống đạn pháo sáng vậy là tôi tức tốc lên đường ngay trong ngày. Đến nơi chủ nhà nhất định không chịu bán. Mấy người hàng xóm bày mẹo mua rượu đến đổi bởi ở vùng bản này người ta không mua bán bằng tiền".

Hay như "cây nhiệt đới" ông cũng tình cờ phát hiện trong một lần đi công tác xa: "Thấy họ để mốc meo trên nóc tủ quần áo, hỏi họ cũng không biết đó là vật gì. Thế nhưng khi ngỏ ý mua chủ nhà lại không muốn bán bởi cứ nghĩ rằng mình bị hớ giá, sau nhờ bác trưởng thôn giải thích mãi chủ nhà mới chịu nhượng lại".

Nhà sưu tầm Nguyễn Huy Thuận bật mí rằng một trong những nguồn tìm kiếm hiện vật là những điểm thu mua phế liệu: "Từ trong đống phế liệu nếu tinh mắt có thể thu được rất nhiều kỉ vật quý hiếm, chiếc đồng hồ Automic tôi kiếm được từ bãi phế liệu".

Ông Thuận bật mí thêm: "Không phải cái gì cũng ngã giá, phải tuỳ vào phong tục từng nơi để cư xử cho hợp tình, đôi khi họ cảm mình thì không cần tiền bạc người ta tặng không cho mình luôn". Theo kinh nghiệm, bí quyết quan trọng nhất với một người chuyên đi tìm kiếm kỉ vật chiến tranh là phải dựa vào người địa phương bởi chỉ có người vùng đó thuyết phục người ta mới dễ tin tưởng.

Thế nhưng không ít lần ông Thuận phải trở về tay trắng: " Nhiều hôm nghe giới thiệu đến nơi mới phát hiện là tin đồn không có thật, cũng có hôm vượt hơn trăm cây số đến nơi mới ngã ngửa người bởi món đồ người ta đào được mình đã có, mua nữa thì không đủ tiền".

Một số trong hơn 1000 kỉ vật chiến tranh ông Thuận lưu giữ đang bị hư hỏng nặng. "Cái khó hiện nay là phải bảo quản kỉ vật được nguyên vẹn, đa số chúng có tuổi thọ quá lâu nên dễ bị rách nát, hoen gỉ nhất là các kỉ vật bằng sắt, hằng ngày phải lau chùi thường xuyên nhưng để lâu ngày e không bảo đảm lắm", ông Thuận cho biết.

Lo xa hơn, ông Thuận đã ghi chép lí lịch các kỉ vật vào một cuốn sổ gọi là sổ di chúc, với mục đích đời con đời cháu ông sẽ tiếp tục dựng "bảo tàng kỉ vật" to lớn hơn.

"Mọi người trong khu phố rất tự hào về ông, hàng tuần chúng tôi đều đưa mấy cháu nhỏ đến nhà ông Thuận xem kỉ vật chiến tranh", bà Nguyễn Thị Tâm, một hàng xóm ông Thuận và từng là thanh niên xung phong nhận xét về người hàng xóm có sở thích đặc biệt.

Theo tuanvietnam.net