“Người ham chơi” với những chiếc đồng hồ cổ

Nói chuyện về những chiếc đồng hồ của anh, anh cho biết, anh rất mê tiếng tích tắc của thời gian, say sưa ngắm nhìn dòng thời gian trôi đi qua sự vận động của những chiếc kim. Anh bảo là không ai thắng được những chiếc kim đồng hồ và anh chơi đồng hồ như là kẻ nghe tiếng thời gian và níu giữ thời gian. Anh đã bỏ rất nhiều công sức và tiền của đi săn lùng đồng hồ khắp trong nước và cả ở nước ngoài. Dù xa đến đâu, chỉ cần nghe có chiếc đồng hồ cổ nào xuất hiện là anh lại lên đường.

Hiện anh có trên 300 chiếc đồng hồ cổ các loại, tất cả đều là đồng hồ cơ, hoạt động bằng hệ thống dây thiều và con lắc.Trong đó có hơn 80 chiếc đồng hồ cúc cu, phần nhiều xuất xứ từ Đức và được sản xuất từ thập niên 50, 60 của thế kỷ trước. Những chiếc đồng hồ này đủ kích cỡ, có cái chỉ lớn bằng bao thuốc lá, nhưng cũng có cái lớn bằng cả cánh cửa sổ. Có loại 15 phút chim ra hót một lần, có cái 30 phút có đoàn vũ công ra múa, có cái đến giờ có hai tay bợm nhậu nâng cốc bia uống theo tiếng nhạc…

Ngoài ra còn có những chiếc đồng hồ tủ, cao hơn 2m, có 1 chuông hay 2, 4, 5 chuông với những con lắc dài hơn 1m. Đồng hồ để bàn và đồng hồ treo tường với nhiều kiểu dáng và nhiều đặc điểm vô cùng phong phú. Có cái một tuần lên dây một lần, có cái 400 ngày mới lên day và cũng có cái 1000 ngày mới phải lên dây lại. Ngoài việc khác nhau về dáng vẻ hoặc chất liệu như mặt men, mặt thiếc, mặt giấy, mặt gỗ còn có sự khác biệt nhau về âm thanh của tiếng gõ: có cái tiếng trầm đục, có cái gõ thanh, có tiếng nhanh, tiếng chậm, có tiếng của một đọan nhạc, có cái là những tiếng như tiếng phèng la, thùng vỡ, có cái như tiếng chuông nhà thờ đổ… Đồng hồ có niên đại cao nhất mà anh có là những chiếc được sản xuất vào thế kỷ 17, khi đồng hồ con lắc đầu tiên được chế tạo, có 10 cái sản xuất ở thế kỷ 18, còn lại đa số là vào thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20.

Niềm say mê về những chiếc đồng hồ của anh Ngọc cũng bắt nguồn từ những ký ức tuổi thơ. Những ngày còn bé, rất nhiều buổi trưa anh không ngủ, chỉ chờ đợi để nghe cho được tiếng chuông ngân nga từ chiếc đồng hồ Odo của nhà hàng xóm. Tiếng chuông đó theo anh cho đến tận bây giờ, nó trở thành một kỷ niệm, một dấu ấn của thời gian. Và khi có điều kiện để lùng sục kiếm được những chiếc đồng hồ của riêng mình, để được nghe tiếng chuông của ký ức thì những chiếc đồng hồ đối với anh không phải là một đồ vật mà đó là một sinh mệnh, có hơi thở, có cuộc sống, đã chứng kiến nhiều con người đã đi qua, là chứng nhân của những hội ngộ và ly biệt, nhiều giây phút của lịch sử của một gia đình hay của một thế hệ, một dòng tộc.

Đỗ Duy Ngọc cho rằng có một sự giao thoa kỳ lạ giữa anh với những chiếc đồng tưởng như vô tâm ngày ngày tích tắc kia. Nếu không có mối liên hệ đó thì không bao giờ người ta có thể sung sướng khi nửa đêm, cả thế giới đang ngủ, một mình ta thức dậy, đốt đèn lên đi soi từng chiếc đồng hồ, nghe từng nhịp đập cuả con lắc như tiếng đập của trái tim trong lồng ngực và cảm thấy hạnh phúc vô cùng. Tình cảm đó không phải bỗng dưng mà có được mà đó là kết quả của một quá trình tìm hiểu, chiêm nghiệm bằng một niềm say mê. Anh Đỗ Duy Ngọc và bộ sưu tập đồng hồ của anh đã được các Đài truyền hình trong nước giới thiệu trong các chương trình: “Mỗi tuần một nhân vật”, “Chào buổi sáng” và “Chuyện lạ Việt Nam”. Nhiều tờ báo và tạp chí trong nuớc cũng như ở nước ngoài đã viết nhiều về bộ sưu tập này. Một đài truyền hình của nước ngoài đang liên hệ với anh để quay một bộ phim về những chiếc đồng hồ anh đã sưu tập được vì ở Châu Á hiện nay chưa có bộ sưu tập đồng  hồ cổ nào phong phú về chủng loại và có số lượng nhiều như vậy.

Nói chuyện với anh, người nghe dễ dàng được anh lật về các trang thời gian đã trôi qua. Anh Đỗ Duy Ngọc tâm sự: “Lòng yêu thích đồng hồ cổ được nhen nhóm từ thơ ấu nhưng cách nay gần 30 năm, tôi mới bắt đầu bắt tay vào gầy dựng được bộ sưu tập của mình”. Dường như sự yêu thích của anh Ngọc, ngược với thiên hướng mà gia đình muốn anh sau này đi vào. Anh cho biết: “Ba tôi vốn là thầy thuốc nên muốn trong gia đình có con theo học ngành y để nối nghiệp, nhưng ngay từ khi còn học tiểu học tôi đã say mê văn học nghệ thuật, đã mê mẩn lượm lặt những đồng tiền kim loại cổ. Những áng văn chương cổ, những đồng tiền xưa gợi cho tôi nhiều tưởng tượng về một thế giới cần khám phá, niềm say mê và trân trọng cái đẹp của cuộc sống. Và khi đến tuổi trưởng thành, tôi đã chọn con đường mà tôi đã ước ao”.

Bắt nguồn từ niềm say mê và trân trọng cái đẹp

Đỗ Duy Ngọc đã đi theo sở thích đã nhen nhóm từ nhỏ trong anh. Vì vậy, lớn lên khi theo đuổi việc học các chuyên ngành ở bậc đại học phù hợp với tính cách của con người mình thì trong anh cũng định hướng cho mình một lối đi, một cách nhìn riêng. Với Đỗ Duy Ngọc, mỗi nhà sưu tập đều đặt ra một tiêu chí cho riêng mình khi lao vào cuộc chơi tốn rất nhiều công của để tạo nên bộ sưu tập hiếm quý. Vì vậy, với anh tiêu chí đầu tiên và quan trọng là tính thẩm mỹ. Vật phải đẹp thì anh mới theo đuổi, bởi có đẹp thì mới gợi sự quyến rũ và làm cho người ta say mê. Chiếc lồng chim đẹp, cái đồng hồ đẹp, tiếng ngân vang điểm giờ hay tiếng tích tắc sẽ giúp cho người thưởng lãm quên đi những phiền muộn, những áp lực của công việc và những bộn bề lo toan của cuộc sống.

Anh Ngọc còn cho biết thêm là chiếc lồng đẹp phải là thuần túy bằng tre Tàu, chân và vành thân lồng phải liền nhau, quý nhất là lồng chim toàn làm bằng ngà voi, nhưng giá rất cao và cũng khá hiếm. Người thưởng thức được những lồng chim quý phải là người ngoài việc mê say cái đẹp còn phải là người phải có kiến thức nhất định về văn hóa, hội họa và điêu khắc, bởi chiếc lồng chim là một tác phẩm nghệ thuật và mang tính văn hóa dân gian qua nhiều tuồng tích. Tuy nguồn gốc những tích tuồng thường xuất phát từ văn hóa và văn học cổ Trung Quốc, nhưng từ lâu đã gắn bó với phong tục và tín ngưỡng của người Việt. Do vậy để hiểu hết giá trị của mỗi chiếc lồng, phải trang bị cho mình những kiến thức để việc thưởng thức được trọn vẹn và sâu sắc.

Những nghệ nhân dân gian làm nên những chiếc lồng chim tuy không tên tuổi nhưng nắm rất vững bố cục, hình khối, đường nét và tâm lý nhân vật nên thể hiện rất tài hoa những điển tích và diển tả được tính cách của từng nhân vật. Từ đó những chiếc lồng chim tưởng chừng như rất đơn giản nhưng là một tác phẩm và mang hơi thở của một nền văn hóa dược tạo tác bởi những bàn tay tài hoa của những nghệ nhân vô danh.

Là người làm công việc sáng tạo nghệ thuật và có nhiều bài viết về văn hóa và nghệ thuật Việt Nam, theo anh Ngọc người sưu tập không thể là người chỉ ham thích nhất thời mà phải là người kiên trì và bền chí mới có thể gầy dựng cho mình một bộ sưu tập có giá trị. Ngoài việc tốn nhiều tiền bạc và công sức, người sưu tập còn phải là người khám phá và tìm tòi cho được căn nguyên, nguồn gốc của những vật mà mình được sở hữu, đồng thời phải dùng những kiến thức của mình để phát hiện trong những vật ngổn ngang và lộn xộn những vật có giá trị giúp cho bộ sưu tập càng dày thêm.

Cách để nắm vững tốt nhất những bộ sưu tập, theo anh Ngọc là thông qua sách vở và những buổi lang thang giao lưu với nhiều người, nhiều giới khác nhau. Những kiến thức có được từ đó sẽ là những khám phá. Như anh Ngọc, kệ sách nhà anh đầy những sách, báo, tạp chí về đồng hồ, lồng chim, tượng và những sách viết về những cổ vật qua nhiều triều đại.

Hàng ngày, ngoài công việc để mưu sinh, anh Đỗ Duy Ngọc dành nhiều thời gian chăm chút từng chiếc lồng chim, lên dây cót cho từng chiếc đồng hồ… vì chúng giúp cho anh níu giữ được thời gian khi nghe tiếng thời gian, giúp cho anh thư giãn trước những bộn bề lo toan của cuộc sống, đồng thời chúng còn làm sống lại những năm tháng tuổi thơ của anh, những năm tháng đẹp nhất của đời người đã qua đi chỉ còn đọng lại trong tiếng ngân nga của những chiếc đồng hồ. Đó chính là niềm vui mà không phải ai cũng có được.