Con đường trở thành soạn giả cải lương

Sinh ra ở làng Đơn Châu tỉnh Trà Vinh, ngày từ thuở nhỏ Viễn Châu đã yêu thích vọng cổ, rất thích đến nhưng nơi có đờn ca tài tử để nghe, chính vì đam mê cải lương mà Viễn Châu tự học đàn để có dịp đàn trong những buổi đờn ca tài tử ở trong vùng như biểu diễn trong đám cưới, đám ma, tiệc tùng.... Viễn Châu còn là người ham đọc sách, các tích xưa, truyện khi ông đã đọc qua rồi thì nhớ rất lâu. Chính vì ham đọc sách đã tạo cho Viễn Châu thành một người có một tâm hồn yêu văn chương nghệ thuật. Năm 16 tuổi Viễn Châu đã có nhiều thơ, truyện đăng báo.

Năm 1943 gánh Năm Châu đi lưu diễn ở Hà Nội thiếu người đánh đàn, một người bạn của Viễn Châu rủ ông tham gia cho vui, vốn mê gánh hát lại có 'mộng giang hồ" nên khi được 'rủ rê" ông không ngần ngại lập tức xách cây đàn đi theo luôn mà không cần suy nghĩ. Đấy là một cuộc hành trình dài và thú vị, đoàn của ông đi từ Nam ra Bắc tỉnh nào cũng ghé, lần đầu tiên Viễn Châu được đi đàn cho một gánh hát lớn, có tiếng và được đi tham quan nhiều tỉnh như vậy, được nhìn thấy nhiều cảnh đẹp của quê hương đất nước. Hơn 1 năm sau, anh của Viễn Châu bắt ông về quê, tưởng rằng đã không còn cơ hội trở lại với cải lương nữa, nhưng năm 1946 ông lại tiếp tục trốn lên Sài Gòn, thời gian này ông rất vất vả phải đi đây đi đó đàn kiếm tiền. Năm 1950 cơ duyên đưa đẩy ông về lại với gánh Năm Châu, thời gian này Viễn Châu viết báo nhiều, thơ văn của ông đăng khắp các tờ báo, ông làm thơ, viết văn, viết về sân khấu, truyện ngắn.... Nhớ lại kỷ niệm về quảng thời gian ấy ông bồi hồi kể: " hồi ấy các đoàn hát vất vả lắm, đi lưu diễn rầy đây mai đó nhưng cuộc sống giữa các thành viên trong đoàn đùng bọc yêu thương nhau như anh em ruột thịt vậy".

Một hôm anh Năm Châu - trưởng đoàn tình cờ đọc báo thấy thơ truyện của Viễn Châu đăng trên này, đọc hay quá liền nói với Viễn Châu : " tía nó (biệt danh ông Năm Châu gọi Viễn Châu) làm thơ viết văn coi được quá sao không viết tuồng?". Lúc đó Viễn Châu mới ngại ngần bày tỏ : " viết tuồng sao thấy coi bộ khó quá anh Năm", lúc đó anh Năm liền khích lệ: " tía nó theo đoàn hát mỗi đêm ở trong cánh gà nhìn ra thấy lớp lang, câu cú rồi cảnh diễn viên biểu diễn và tập viết đi, đây là đoà nhà mà sợ gì?". Chínhvì lời khuyết khích chân tình này đã làm động lực để Viễn Châu bắt đầu "tập viết" tuồng, hàng ngày ngôi sau cánh gà nhìn theo những câu chữ diễn viên đang diễn Viễn Châu ghi nhớ và đúc kết lại cho mình, để rồi trong năm 1950 ông đã cho ra đời tác phẩm đầu tay với tên gọi Nát cánh hoa rừng.

Kỷ lục về viết nhiều, viết nhanh

Nát cánh hoa rừng lấy ý trong tác phẩm Tiếng gọi giữa rừng thẳm của Lan Khai, vở diễn vừa ra đời đã nhanh chóng được mọi người nhiệt tình đón nhận. Vở diễn thành công, thêm một lần khuyến khích Viễn Châu tiếp tục cho ra đời những vỡ diễn khác như: Tình ra biên ải, Tình gươm hoa thắm, Sau bức màn nhung... Năm 1955, đoàn Kim Thanh do Út Trà Ôn thành lập ra đời, cô Kim Chưởng là một trong 4 người thành lập gánh Kim Thanh đã đến nhà ông mời Viễn Châu về đoàn. Rời bỏ Năm Châu đến với Kim Thanh lúc này Viễn Châu được 31 tuổi đến với Kim Thanh ông viết Tình gươm hoa thắm, cũng gây tiếng vang lớn, rồi lần lượt các vở khác tiếp tục ra đời: Đời cô Nga, Tiếng đàn trong ngục tối, khoảng 2 năm sau đoàn giải tán, sau đó Viễn Châu tiếp tục viết cho các đoàn: Thanh Tao, Thái Dương với các vở: Quân Vương và Thiếp, Chuyện tình Hàn Mặc Tử, Cưới vợ cho Vua, Hai nụ cười xuân, Tội của ai, Hoa Mộc lan... cho đoàn Thanh Nga. Sau giải phóng, ông tiếp tục viết: Khoai Lang Như Ngọc, Cơn Ac Mộng, Vụ Án Huỳnh Thổ Cang. Tổng cộng từ trước đến nay ông đã viết trên 60 vở tuồng. Tất cả các tuồng của ông khi ra đời đều nhanh chóng gây tiếng vang, ông viết nhanh, cốt truyện lôi cuốn. Ông có một tài thiên phú là có trí nhớ tốt, những tích xưa ông đã từng đọc được khi cầm viết lên là nó lần lượt hiện ra, ông lại có tài văn chương nên câu chữ như có sẵn cứ theo nhau tuôn chảy trên trang giấy. Nhưng nhanh nhất và nhiều nhất là những bài vọng cổ của ông. Trên 2.000 bài vọng cổ là con số mà không một soạn giả cải lương nào ở Việt Nam có thể vượt qua, những bài hát vọng cổ ấy đã có nhiều bài vượt thời gian và để lại mãi trong lòng khán giả yêu thích cải lương, cũng có nhiều bài đã gắn liền với tên tuổi của các nghệ sĩ lớn như bài Tình anh bán chiếu đã gắn với tên tuổi của nghệ sĩ Út Trà On. Bài vọng cổ đầu tiên ông viết năm 1950, cùng năm với vở cải lương đầu tiên đó là bài vọng cổ: Chim hoạ mi, bài này gắn với tên tuổi của cô Năm Cần Thơ, và rồi lần lượt các bài khác ra đời: Lá trầu xanh, Cô gái bán sầu riêng, Ai cho tôi tình yêu, Thương hoài ngàn năm, Ông lão chèo đò, Gánh nước đêm trăng, Hoa đào năm ngoái, Lòng dạ đàn bà... Mỗi bài ông đều gởi gắm biết bao tình cảm, ông cho biết bài vọng cổ Tình mẹ trong đó có 80% là chuyện của chính ông, trong lúc nước nhà loạn lạc, thân ông tha hương tâm trạng nhớ mẹ ray rứt, chính vì vậy bài hát cất lên đã làm cho nhiều khán giả phải sụt sùi thương cảm.

Ông nổi tiếng là người viết nhanh, cứ như là câu chữ đả được ông sắp xếp sẵn trong đầu từ lúc nào để mỗi khi ông cầm bút lên là chúng cứ thế trào ra đầu ngọn bút, những kỷ niệm về viết nhiều, viết nhanh của ông không sao kể xiết, nhưng một trong những kỷ niệm ấy có liên quan đến bài vọng cổ nổi tiếng là Tình anh bán chiếu, ông kể: "Hồi ấy, tôi đã ký hợp đồng cho hãng Asia (bây giờ là Sài Gòn Audio), lúc đó hãng này mời được nghệ sĩ nổi tiếng Út Trà Ôn, ông chủ hãng liền nói với tôi: "Anh Bảy ơi, lần này mình mời được Út Trà Ôn rồi, anh xem có bài nào hay hay sáng tác cho Út Trà Ôn hát để làm nổi danh hãng mình đi". Lúc đó đang trưa, tôi đang ngồi trong quán cà phê ven đường ở Bạc Liêu và thật tình còn chưa biết viết gì, bất chợt nhìn ra ngoài thấy một anh bán chiếu đang đứng dưới gốc cây cầm nón lá quạt, xa xa trong làng có một cái đám cưới, thế là tôi nẩy ra một chuyện tình và ngồi trên xe viết hoàn thành bài vọng cổ Chuyện tình anh bán chiếu trước khi xe về đến Sài Gòn".

Lần khác, Viễn Châu đang ngồi nhâm nhi ly cà phê buổi sáng, bỗng có một đạo diễn của đoàn đào kép từ ngoài Miền Trung vào diễn gặp ông nói: "Anh Bảy, làm cho bọn em 4 bài, 12 giờ trưa nay bọn em thâu", 4 bài trong khoảng 4giờ quả không dễ chút nào, vậy mà ông đã viết xong 4 bài, viết được phần nào đạo diễn lại lấy xe đạp chạy đưa cho đoàn để họ hát, cứ như thế đến 12 giờ trưa là xong 4 bài. Có lần Viễn Châu vào hãng thâu băng để chơi, đúng lúc đó nghệ sĩ Thanh Nhàn cũng đến, ông chủ hãng thấy thế liền yêu cầu viết cho hãng một bài để thâu cho Thanh Nhàn. Cực chẳng đã, Viễn Châu đành ngồi vào bàn và viết, không có giấy, ông liền dùng giấy gói trà và viết trên bàn ăn cơm gập ghềnh ngay tại đó, "Đang ngồi cắn bút chưa tìm được đề tài, chợt nhìn thấy anh bếp đi chợ về, trong giỏ có mấy trái khổ qua, thế là tôi không ngần ngại viết luôn cái tựa: Trái khổ qua lên tờ giấy rồi ngồi tiếp tục cắn bút" - ông hóm hỉnh cho biết. Có người đi ngang nhìn thấy, trời bài hát gì mà có tựa Trái khổ qua nghe kỳ kỳ sao đó, sao mà hát được. Vậy mà chỉ một lúc sau khi Thanh Nhàn nhìn vào tờ giấy gói trà của ông và cất tiếng hát mọi người đã lặng đi vì bài hát hay quá, lời bài hát thật xúc động.

Hơn 80 tuổi Viễn Châu vẫn là người hài hước và hóm hỉnh, ông đọc những bài thơ vui do mình tự làm, hay cầm đàn ngâm nga những câu hát vừa mới sáng tác. Ông cười và nói: "Ngày xưa vì mưu sinh cho nên tôi cũng giống như gia đình Thuý Kiều: "May thuê viết mướn kiếm ăn lần hồi", còn bây giờ già rồi, không còn "kiếm ăn" được nữa thì viết trở thành niềm vui, niềm an ủi và bởi vì tiếng đàn tiếng hát đã gắn bó với tôi suốt cả cuộc đời nên nó đã trở thành một phần hồn trong tôi, một ngày không nghe được lời ca tiếng hát hay không cầm viết là tôi cảm thấy bức rứt không yên".