Luôn luôn tìm tòi sáng tạo

Ông Nguyễn Cẩm Lũy sinh năm 1947, quê ở ấp Long Phước xã Long Khánh huyện Hồng Ngự - tỉnh Đồng Tháp. Gia đình ông sống bằng nghề nông, do hoàn cảnh gia đình khó khăn ông phải nghỉ học từ năm lớp 4, ít học nhưng từ nhỏ ông đã thích mày mò sáng tạo đủ thứ vật dụng trong gia đình, từ cái gáo múc nước cho mẹ, đến cái máy xắt thuốc lá cho ba.

Nhà có đám vườn cách sông mấy trăm mét, ngày ngày phải gánh nước tưới rất khổ cực. Ông bèn suy nghĩ, mặt vườn cao hơn mặt nước sông chừng 3m, vậy sao không đào giếng để khỏi đi xa. Nghĩ là làm ông bắt tay vào đào giếng thế là vườn của ông dư nước xài muốn múc nước cũng dùng cẩu chứ không phải kéo tay. Không chỉ sáng kiến cho gia đình, ông còn là một “cây sáng tạo” của cả vùng, được bạn bè bà con họ hàng quý mến, mỗi lần có chuyện xây dựng, sửa chữa nhà cửa đều kêu ông vì ông làm kỹ lưỡng mà tiền công cũng rẻ. Đặc biệt ông rất thích chế tạo mọi công cụ nhằm đơn giản hoá những việc khó khăn. Dần dà nhà cửa, công trình lớn cỡ nào ông cũng có thể làm được.

 Một "thần đèn" kỳ tài có một không hai

Cơ duyên để đưa ông Nguyễn Cẩm Lũy trở thành một “Thần đèn” nổi tiếng, đó là vào năm 1994, lúc ấy ông đang làm việc gần chùa Ông Cố ở Hồng Ngự. Ngôi chùa này có một cổng tam quan hàng trăm năm tuổi đang có nguy cơ bị đập bỏ vì nằm trong diện quy hoạch mở rộng lộ giới. Các thầy trụ trì trong chùa rất tiếc, đề nghị ông giúp. Bản thân ông Lũy cũng cảm thấy tiếc một kiến trúc cổ sắp bị phá bỏ. Suy đi nghĩ lại cuối cùng ông quyết định nhận lời thử di dời trụ cổng.

Với những vật dụng thô sơ và sự trợ giúp của hai chiếc máy cày, ông đã di dời thành công cổng tam quan vào 20m, trước sự chứng kiến của chính quyền địa phương và đông đảo mọi người. Thành công này giúp ông bắt đầu có tiếng tăm, nhiều nhà trong vùng đã mời ông di dời, thoạt đầu chỉ là các công trình nhỏ, sau đó là những công trình to lớn hơn như miếu Bà Chúa Xứ ở Tân Châu - An Giang, xây dựng cách đây gần 100 năm, nặng trên 200 tấn, di lùi vào 100m. Đình Vĩnh Hòa, huyện Tân Châu - An Giang, nặng 100 tấn, lùi vào hơn 100m, nâng cao 20cm, trụ sở Chi cục Thuế, huyện An Phú tỉnh Đồng Tháp, nặng hơn 200 tấn, dời đi 50m, nâng cao 25cm. Trụ sở Tài chính Vật giá - Đồng Tháp nặng 500 tấn, lùi sâu vào 50m, nâng cao 60cm, đồng thời xoay 1 góc 90 độ…

Năm 1996,  "Thần đèn" bắt đầu lên Sài Gòn lập nghiệp. Ở đây, ông tiếp tục tạo nên những kỳ tích mới, danh tiếng của ông vang xa ra đến tận Hà Nội. Ông không chỉ di dời mà còn nâng cấp chỉnh nghiêng rất nhiều công trình. Tính đến nay đã có hơn 200 công trình được ông di dời chỉnh sửa, trong số đó có cả những di tích lịch sử, những cây đa to mấy người ôm và có tuồi thọ đến trăm năm mà chưa một công trình nào ông bó tay thất bại.   

Một kỷ niệm mà ông cho là đáng nhớ nhất trong sự nghiệp của mình, đó là lần dời nhà cho Linh mục Sơn ở quận Phú Nhuận, đây là tòa nhà 3 tầng phải chuyển dịch hàng trăm mét và phải lội qua một cái ao rồi xoay 90 độ, lúc này người dân đến xem rất đông để tận mắt chúng kiến một chuyện kỳ lạ có một không hai từ trước đến nay. Nhưng khi ngôi nhà được đưa đến sát bờ ao thì ông phải lên Dăk Lăk để chuyển dịch một ngôi nhà nằm trong diện giải tỏa, công trình của Linh mục Sơn phải nằm 10 ngày để chờ ông, mọi người lúc ấy rất hoang mang, họ đồn ầm lên: "Thần đèn" làm không được đã bỏ trốn. Riêng Linh mục Sơn vì lo lắng quá phải nhập viện và ngày nào cũng cho người canh chừng xem lính của ông “Thần đèn” còn ở công trình không.

Sau 10 ngày, “Thần đèn” quay trở về và làm cho mọi người sững sờ khi chứng kiến ông chỉ dùng những con đội con lăn thô sơ cùng với một vài người thợ quê mà ngôi nhà đã được dịch chuyển đến đúng vị trí một cách an toàn mà không hề xẩy ra bất cứ sự cố nào, lạ lùng hơn nữa là trong quá trình dịch chuyển mọi người vẫn sinh hoạt và làm việc bình thường trong ngôi nhà ấy.

Sau thành công ở Sài Gòn, “Thần đèn” ra Hà Nội để “nắn” lại căn nhà bị nghiêng. Chủ nhân căn nhà 4 tầng ở khu giãn dân Thanh Nhàn, quận Hai Bà Trưng - kỹ sư Nguyễn Minh Hải sau đó nói: “Anh Hai Lũy quả là kỳ tài, con người dám nói, dám làm, hoàn toàn xứng đáng với danh hiệu Thần đèn. Qua hơn hai tháng nhà tôi được chỉnh thẳng lại tôi thật sự cảm phục con người ấy!”.

Chuyện ông di dời cây đa cổ thụ cũng ly kỳ không kém, hai cây đa đang sống nặng hơn 5 tấn có đường kính rộng hơn 3m với cành lá xum xuê, rễ phụ chằng chịt. Ông cho hay :“Sau khi kiểm tra đất và nguồn nước tại khu vực cây đang sống, tôi phát hiện nguồn nước ở đây có quá nhiều phèn nên các loại cây trồng ở vùng đất này ít phát triển rễ cái. Hơn nữa, đa là loại cây có bộ rễ chùm phát triển rất mạnh. Do vậy, nếu cắt bớt rễ cái và tìm cách kích thích rễ phụ mọc thì cây vẫn phát triển bình thường”. Với sáng kiến này trước khi chuyển cây đi khoảng 1 tháng, ông cho thợ xén đất chung quanh bầu rễ của hai cây đa, hàng ngày tưới nước để kích thích bộ rễ mọc thêm. Cuối cùng ông đã di dời hai cây cổ thụ từ bên hông đình ra phía sau đình một cách trót lọt trước sự kinh ngạc của nhiều nguời. Ngày nay, sau khi được "Thần đèn" dời đến vị trí mới, cả hai cây đa đều phát triển xanh tốt.

Việc di dời, chống nghiêng, nâng cấp không chỉ nhà cửa mà còn các công trình di tích lâu năm như đền, chùa, miếu đến những ngôi nhà đồ sộ, cây cầu kiên cố, cổ thụ hàng trăm năm tuổi…  không công việc nào giống công việc nào, cái nào cũng khó khăn, cũng đòi hỏi độ chính xác mà một đội ngũ kỹ sư chuyên nghiệp phải tính toán chi li nhiềâu tháng nhiều năm trời. Chỉ với trình độ lớp 4, Nguyễn Cẩm Lũy đã làm những công việc đó dễ dàng như trở bàn tay.

Năm 2002, Thần đèn Nguyễn Cẩm Lũy thành lập công ty TNHH Xây dựng Cầu đường - Thủy lợi Nguyễn Cẩm Lũy. Việc thành lập công ty này là để có tư cách pháp nhân dễ dàng giúp cho đời, cứu được những công trình văn hóa lịch sử trên toàn quốc. Những dự án như chùa Cầu ở Hội An, tháp Mỹ Khánh ở Huế… ông đã trình những dự án chi tiết và thuyết trình trước hội đồng khoa học nhưng vẫn chưa thực hiện được, vì muốn thay đổi phải có sự hỗ trợ từ nhiều ban ngành. Ông mong muốn được sự hỗ trợ về mặt pháp lý từ phía nhà nước để ông có thể đem năng lực và sở nguyện phục vụ nhiều hơn nữa cho xã hội.

Ông tâm sự: “Tôi thấy việc khai quật thành cổ Thăng Long thu được rất nhiều mảnh vỡ, những di chỉ, vết tích của hàng trăm năm trước quý giá vô cùng. Nhưng nếu chúng ta không nhanh chóng cứu lấy những di tích đang xuống cấp trầm trọng thì mai đây con cháu chúng ta lại phải hài lòng với những mảnh vỡ của ngày nay”.

Không chỉ trăn trở với những công trình trong nước, ông còn nghiên cứu và muốn giúp sức mình ở những công trình nước ngoài như tháp nghiêng Pisa ở Italia. Ông cho biết: " Các nước trên thế giới dùng kỹ thuật tiên tiến để di dời, tôi chỉ sử dụng những vật dụng thô sơ, nhưng tôi rất tự tin vào bản thân, bởi vì người Việt mình bao đời nay vẫn rất thông minh, những gì mình muốn là chắc chắn làm được, ví như ông cha ta ngày xưa đã dùng gậy tầm vông đánh đuổi giặc Pháp đó thôi!