Lao vào cạnh tranh để dành chỗ đứng
Đó là Nguyễn Sơn Hà, ông tổ nghề sơn dầu Việt Nam với các thương hiệu sơn dầu nổi tiếng một thời vào đầu những năm 30 của thế kỷ trước. Nguyễn Sơn Hà quê Quốc Oai, Sơn Tây, nhưng sinh ở Hà Nội năm 1894. Năm 15 tuổi đã mồ côi cha nên sớm phải gánh vác gia đình cùng mẹ nuôi 5 em nhỏ.
Làm thư ký cho hãng sơn dầu nổi tiếng Sauvage Cottu, Nguyễn Sơn Hà lẳng lặng học nghề làm sơn dầu với quyết tâm sẽ gây dựng cuộc đời bằng nghề này. Ông để tâm học hỏi mọi việc lớn nhỏ, từ kỹ thuật chế tạo sơn đến tổ chức tiêu thụ sản phẩm... Mỗi khi có thời gian rỗi, lúc chủ nhà đi vắng, ông lục lọi trong tủ sách kỹ thuật của nhà chủ, đọc những kỹ thuật về nghề sơn. Hồi nhỏ, Nguyễn Sơn Hà đã được học vài năm chữ nho và chữ Quốc ngữ, cũng đủ để đọc sách. Lúc này, muốn đọc sách kỹ thuật, Nguyễn Sơn Hà phải đêm đêm cặm cụi học thêm Pháp ngữ, và cũng có đủ vốn liếng để học các sách về kỹ thuật sơn dầu.
Khi đã nắm được những bí quyết cơ bản của nghề sản xuất và kinh doanh sơn dầu, ông xin thôi việc. Ông bán chiếc xe đạp, lấy tiền làm vốn, mở một cửa hàng nhỏ nhận việc quét vôi, quét sơn, kẻ biển. Bề ngoài là vậy, nhưng trong nội bộ là lẳng lặng chế thử sơn dầu! Nhiều lần sản xuất thử, thất bại, Sơn Hà cùng các em của mình kiên trì rút kinh nghiệm, và ông đào sâu nghiên cứu cách dùng nguyên liệu trong nước như dầu trẩu, nhựa thông, cây thầu dầu... Cuối cùng, Nguyễn Sơn Hà đã thành công!
Đầu những năm 30 của thế kỷ XX, ở Việt Nam, bắt đầu từ Hải Phòng, hiệu sơn dầu của Nguyễn Sơn Hà đã xuất hiện và dám cạnh tranh với các hàng sơn của người Pháp và người Hoa. Với giá thành hạ, chất lượng tốt, mau khô và bóng đẹp, sơn của Nguyễn Sơn Hà ngày càng được khách hàng ngoài Bắc, trong Nam tín nhiệm. Với những mặt hàng phong phú như sơn Résistanco A - B dùng cho sơn xe đạp, sơn Durolac để sơn ôtô, sơn Ideal dùng sơn các vật dụng thông thường..., sau một thời gian ngắn, sơn của Nguyễn Sơn Hà đã cạnh tranh được với cả sơn của hãng Sauvage Cottu, sơn Ripholin nhập từ Pháp sang.
Nguyễn Sơn Hà trở thành niềm tự hào của người Việt Nam, từ tay trắng làm nên sự nghiệp, khẳng định tài trí của người Việt. Như lời của Phan Bội Châu viết trong câu đối tặng Nguyễn Sơn Hà: Hoá học bác âu trường, tô điểm sơn hà tâm hữu tất - Công khoa tồnViệt chủng, chuyển di thời thế thủ vi cơ. (Tạm dịch: Lấy hoá học người âu điểm tô cho sông núi bởi tấm lòng son sẵn có - Làm công nghệ đất Việt, đổi thay thời thế từ tay trắng làm nên).
"Quốc gia hưng vong"... Doanh nhân càng gắng!
Xuất thân từ một gia đình nghèo khổ, Nguyễn Sơn Hà có một tấm lòng thương người đặc biệt, ông luôn quan tâm đến việc làm sao để nâng cao vị thế của dân mình. Khi phong trào truyền bá quốc ngữ được thành lập ở Hà Nội và một số tỉnh, Nguyễn Sơn Hà liền đứng ra vận động mọi người thân quen làm nóng nòng cốt để gây dựng phong trào Truyền bá quốc ngữ ở Hải Phòng. Cụ Nguyễn Văn Tố đã thân hành về Hải Phòng đề nghị Nguyễn Sơn Hà làm hội trưởng Hội Truyền bá quốc ngữ Hải Phòng, Kiến An.
Là nhà hữu sản có uy tín, nên khi Nguyễn Sơn Hà đứng ra làm hội trưởng thì mọi tầng lớp ủng hộ rất mạnh. Ngay cả chính quyền thực dân khi ấy cũng có phần vị nể. Những năm đó, Hải Phòng, Kiến An có hàng trăm giáo viên mở lớp dạy quốc ngữ từ thành phố đến các huyện, có những lớp dạy tới 4 ca một ngày. Ông Nguyễn Sơn Hà đã xuất tiền chi phí giấy bút và hỗ trợ đời sống giáo viên, do vậy mà phong trào Truyền bá quốc ngữ ở Hải Phòng duy trì tốt đến Cách mạng tháng Tám năm 1945!
Năm 1945, khi nạn đói khủng khiếp xảy ra, Nguyễn Sơn Hà đã đứng ra tổ chức ban cứu đói. Vợ chồng ông đã dùng số thóc thu được ở 200 mẫu ruộng của mình tại Kinh Môn, Hải Dương, chuyển về Hải Phòng, xay giã và nấu cháo phát chẩn tại 7 điểm, cứu đỡ nhiều người thoát chết cái mùa đói ghê người đó.
Vợ chồng ông còn đứng ra lập trường Dục Anh tại số nhà 46 phố Lạch Tray để nuôi dạy trẻ mồ côi. Nhiều trẻ mồ côi đã trưởng thành và tham gia cách mạng, trở thành những sĩ quan quân đội và cán bộ các ngành nghề, đóng góp nhiều cho công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước những năm sau này...
Khi thực dân Pháp đánh chiếm Hải Phòng, cả gia đình ông Nguyễn Sơn Hà đều tham gia kháng chiến, rồi lên Việt Bắc. Ở chiến khu, ông lại đem khả năng kỹ thuật công nghệ của mình đóng góp cho kháng chiến. Ông cùng một số cộng sự nghiên cứu tìm tòi các nguyên liệu và phương tiện để mở xưởng sản xuất ra giấy than, mực in litô và vải che mưa. Vải che mưa của xưởng Nguyễn Sơn Hà chế tạo có thể chống mưa, nguỵ trang cũng tốt, lại có thể dùng làm chiếu nằm rất tiện lợi... Vào tháng 10/1948 và tháng 3/1949, hai lần ông được Hồ Chủ tịch gửi thư khen và động viên ông tiếp tục đóng góp cho kháng chiến...
Hoà bình lập lại, Nguyễn Sơn Hà đưa gia đình về lại thành phố Hải Phòng. Đến năm 1980, ông qua đời, hưởng thọ 86 tuổi. Cả cuộc đời, ông luôn lao động sáng tạo và yêu thương đồng bào của mình. Bởi vậy, tiếng thơm của ông, người đời nhớ mãi. Tháng 9/1994, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Nguyễn Sơn Hà, Hội đồng Lịch sử và Hội Sử học thành phố Hải Phòng đã tổ chức một cuộc hội thảo, ghi nhận vai trò lịch sử của ông trong đời sống xã hội. Và báo chí lại một lần nữa ghi nhận những cống hiến quý báu của Nguyễn Sơn Hà, một người Việt Nam tài trí, giàu lòng yêu nước.
Trích: Baocongnghiep.com.vn Thứ sáu, 21/05/2004