Tiếp khách trong một khu nhà tranh tối tranh sáng, cạnh những bể composit lớn chứa hàng vạn cá giống chờ xuất bán, giữa ngổn ngang những tải thức ăn chăn nuôi và trong tiếng nước chảy xối xả, anh kể lại câu chuyện đời 44 năm chìm nổi, niềm đam mê cũng như những khó khăn tưởng không vượt qua nổi trước khi nhân giống và thương mại hoá thành công con cá hồi.
Thạc sỹ Nguyễn Văn Thìn sinh ra tại xã Lam Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Chàng sinh viên trẻ đầy hoài bão đã phải tạm xa bạn bè, thầy cô sau 3 năm gắn bó do gia đình gặp khó khăn. Không thể nguôi giấc mơ đại học, mấy năm sau anh một mình lên tàu vào Nha Trang theo học ngành thuỷ sản. Ra trường, anh được xếp làm một chân "kế hoạch" ở một cơ quan tỉnh nhà nhưng chẳng mấy chốc phải bỏ việc do không chịu nổi cảnh "ngồi nhầm chỗ!".
Sau nhiều năm tự "bơi" trên thương trường khắc nghiệt, tưởng phải bỏ hẳn cái bằng kỹ sư thuỷ sản để lo "cơm, áo", anh may mắn khi được tham gia một dự án của Phân viện nghiên cứu và nuôi trồng thủy sản Bắc Trung bộ. Hết dự án, anh ra Hà Nội làm việc tại Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản I trước khi "bén duyên" với con cá hồi ở Trung tâm nghiên cứu thuỷ sản nước lạnh, cách TP. Lào Cai chừng 50 km đường đèo quanh co hiểm trở.
Dự án nuôi thử nghiệm cá hồi được manh nha từ giữa năm 2002 và phải hai năm sau mới chính thức được chấp nhận đưa vào nuôi tại Sa Pa. Trong quá trình triển khai, anh Thìn đã gặp vô vàn khó khăn do thủ tục hành chính nhiêu khê và những điều tiếng dị nghị của một số đồng nghiệp trong cơ quan. Tháng 10/2004, anh "bỏ" Thủ đô về ở hẳn dưới chân Thác Bạc và lặng lẽ đón tết Ất Dậu năm ấy giữa muôn trùng đại ngàn Hoàng Liên âm u.
Dự án cá hồi bắt đầu từ con số không. Giắt lưng 60 triệu đồng được cơ quan cho tạm ứng, anh lên Sa Pa xoay xở dựng một ngôi lều tạm để ở; khoét núi, chặt cây, mua phên, đắp đất như ruộng bậc thang, rồi xây bể, dẫn nước từ thác về, kể cả việc bảo vệ những hạ tầng sơ khai đó. Giữa muôn vàn khó khăn, anh quyết tâm không lùi bước vì danh dự bản thân và cả vì tình nghĩa với vị Viện trưởng của mình, người đã hết lòng ủng hộ và trực tiếp lên Thác Bạc chỉ đạo sát sao việc triển khai dự án.
Cá hồi cực kỳ khó tính và đòi hỏi một chế độ chăm sóc không khác gì một em bé sơ sinh. Cá sinh trưởng tốt nhất trong khoảng nhiệt độ từ 8-10oC, độ PH từ 6,5-8 và nồng độ ô-xy hoà tan phải luôn trên 5 mg/lít. Nếu thiếu ô xy, cá sẽ chết hàng loạt. Trong vụ đầu, 2/3 số cá đã lớn đột nhiên nổi trắng bụng chỉ trong vòng chưa tới nửa giờ đồng hồ, gây thiệt hại hàng trăm triệu đồng. Có thời điểm, hàng ngày anh dứt ruột "tiễn" hàng trăm con cá mà anh chăm bẵm như con.
Mỗi tháng 30 ngày anh "ăn cùng, ngủ cùng" cá hồi từ tinh mơ tới khuya. Ban đêm, vị giám đốc và các nhân viên của mình phải thay nhau túc trực và đi tuần từng giờ. Họ phải ngược lên núi gần một cây số để kiểm tra xem đường ống có bị tắc hay không. Nếu chậm khắc phục kịp sự cố này, cá sẽ bị thiếu ô-xy và có thể bị chết cả đàn sau 15-20 phút. Vào mùa hè, khi lượng nước từ thác chảy về ít, mọi người phải sử dụng tất cả mọi biện pháp cơ giới có, thủ công có để tăng nguồn ô-xy cho cá...
Ban đầu, cá hồi Thác Bạc chưa có thị trường rộng lớn như bây giờ vì món ăn này còn xa lạ đối với đa số người tiêu dùng. Anh Thìn lần nữa lại phải mày mò học cách chế biến cho phù hợp với khẩu vị dân Việt. Anh còn bỏ tiền túi dựng một ngôi nhà sàn trị giá hàng trăm triệu đồng trong khuôn viên của Trung tâm để làm nơi "thực nghiệm" và giới thiệu các món ăn được chế biến từ cá hồi.
Giờ thì cá hồi Sa Pa đã có trong thực đơn của nhiều quán ăn khắp cả nước. Khắp các vùng khí hậu ôn đới trong và ngoài tỉnh, người dân đổ xô đắp đập, be bờ để nuôi cá hồi. Trung tâm của anh Thìn đang có trong tay hơn 3.000 con cá bố mẹ cho phép chủ động được nguồn cá giống và đã tự chế được thức ăn cho cá vốn trước đây phải nhập từ nước ngoài với giá rất đắt. Ngoài ra, trung tâm cũng bước đầu thành công trong việc "nhập nội" công nghệ nuôi cá tầm, một loài thuỷ sản nước lạnh có giá trị kinh tế rất cao. Hiện nay, thu nhập trung bình hàng tháng của các anh chị em trong đơn vị đạt 3,5 triệu đồng, tăng gấp 6 lần so với thời điểm năm 2005. Trung tâm cũng vinh dự tiếp đón nhiều vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước như Tổng bí thư Nông Đức Mạnh, nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương, nguyên Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, Chủ tịch Quốc hội Trương Vĩnh Trọng, Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng, Phó chủ tịch Quốc hội Tòng Thị Phóng,...
May mắn cũng đã mỉm cười với anh ngay cả trong những thời điểm khó khăn nhất. Anh đã tìm được nửa kia của mình, người luôn sát cánh cùng anh và con cá hồi từ lúc dự án còn ở cái thuở "hồng hoang". Đến thời điểm này, công việc của Trung tâm đã dần đi vào ổn định nhưng anh vẫn không có nhiều thời gian dành cho gia đình. Anh vẫn phải bám trụ 24/24h tại trung tâm, mặc chị nhà vừa "vượt cạn" cách đây không lâu dù tổ ấm thân thương của mình nằm không xa nơi làm việc bao nhiêu.
(Theo TTXVN)